ADOS-2
Otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bireylerin değerlendirilmesinde kullanılan standart bir araçtır. İlk olarak 2012 yılında Dr. Catherine Lord, Michael Rutter, Pamela C. DiLavore ve Susan Risi tarafından geliştirilen ADOS-2, Otizm Spektrum Bozuklukları Tanısal Gözlem Programı’nın (ADOS) yenilenmiş ve güncellenmiş bir sürümüdür.
ADOS-2, genellikle klinik ortamlarda, otizm tanısı alan veya otizm belirtileri gösteren bireylere uygulanır. Özellikle, çocuklar ve yetişkinler olmak üzere farklı yaş gruplarındaki bireyler üzerinde kullanılabilir. ADOS-2’nin uygulanmasında eğitimli ve deneyimli bir uzmanın gözetiminde bir değerlendirici bulunmalıdır. ADOS-2, yapılandırılmış bir gözlem protokolü kullanarak bireyin davranışlarını değerlendirir. Bu protokol, belirli bir dizi etkinlik ve durumu içerir ve bireyin tepkileri ve davranışları gözlemlenir. Değerlendirme sırasında, gözlemciler bireyin sosyal etkileşim becerilerini, iletişim yeteneklerini, sınırlı/ilgi alanlarını ve tekrarlayıcı davranışlarını dikkatlice gözlemleyerek değerlendirme yaparlar.
ADOS-2, dört modülde gelir ve hangi modülün kullanılacağı, bireyin yaşına, dil seviyesine ve otizm belirtilerinin şiddetine bağlı olarak belirlenir.
Modül 1 : Preverbal veya kelimeleri sınırlı olan çocuklar için tasarlanmıştır.
Modül 2 : Konuşan ancak cümleleri tam olarak kullanmayan çocuklar içindir.
Modül 3 : Cümleleri kullanabilen çocuklar ve ergenler içindir.
Modül 4: Yetişkinler içindir.
ADOS-2, bir otizm tanısı koymak veya dışlamak için tek başına kullanılmaz. Genellikle, ADOS-2 sonuçları, klinik gözlemler, diğer testler ve değerlendirme araçlarıyla birlikte kullanılarak bireyin durumu hakkında daha kapsamlı bir değerlendirme yapılır. Bu değerlendirme süreci, bireyin ihtiyaçlarına ve gereksinimlerine uygun tedavi ve destek planlarının oluşturulmasına yardımcı olabilir.
Özetle, ADOS-2, otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin değerlendirilmesinde kullanılan standart bir gözlem aracıdır. Uzmanlar tarafından klinik ortamlarda uygulanır ve bireyin sosyal etkileşim, iletişim becerileri, ilgi alanları ve tekrarlayıcı davranışlarını değerlendirmek için yapılandırılmış bir protokol kullanır.
ADOS-2’nin uygulanması, eğitimli ve deneyimli bir uzman gözetiminde gerçekleştirilir.
ADOS-2 uygulaması temel adımlar:
1. Hazırlık: Değerlendirici, görüşme öncesinde gerekli materyalleri ve belgeleri hazırlar. Bu, ADOS-2 formu, gözlem çizelgesi ve diğer gereksinimleri içerir.
2. Karşılama ve Tanıtma: Birey ve ailesi, görüşme öncesi rahatlamaları ve tanıdık bir ortam sağlamak amacıyla karşılanır. Değerlendirici, bireyin ve ailesinin kendini rahat hissetmesini sağlamak için samimi bir ortam oluşturur.
3. Gözlem Odası Hazırlığı: ADOS-2’nin gerçekleştirileceği odada gerekli düzenlemeler yapılır. Bu odada, bireyin rahatça oturabileceği bir alan olmalıdır. Ayrıca, gerekli materyallerin ve oyuncakların erişilebilir olduğu bir düzen sağlanır.
4.Protokolün Tanıtılması: Değerlendirici, ADOS-2’nin nasıl uygulanacağı ve ne tür etkinliklerin gerçekleştirileceği hakkında bireye ve ailesine bilgi verir. Bu, görüşmenin nasıl ilerleyeceği ve nelerin beklenmesi gerektiği konusunda netlik sağlar.
5. Gözlem ve Değerlendirme: Değerlendirici, ADOS-2 protokolündeki belirli etkinlikleri gerçekleştirir ve bireyin davranışlarını dikkatlice gözler. Bu etkinlikler arasında sosyal etkileşim, iletişim becerileri, hayali oyun yetenekleri, dil kullanımı ve sınırlı/ilgi alanları değerlendirilir.
6. Dökümantasyon: Değerlendirici, ADOS-2 formuna bireyin tepkilerini ve davranışlarını dökümantasyon yapar. Bu, görüşmenin sonuçlarını kayıt altına almak için önemlidir.
7. Görüşme Sonrası Bilgilendirme: Değerlendirici, görüşmenin sonuçları hakkında birey ve ailesini bilgilendirir. Bu, değerlendiricinin gözlemlerini ve önemli bulguları paylaşarak, bireyin durumu hakkında bir değerlendirme sunar.
ADOS-2’nin uygulanması, dikkatlice planlanmış ve profesyonel bir yaklaşım gerektirir. Değerlendirici, bireyin rahatlamasını sağlayarak ve doğru protokolü takip ederek, güvenilir sonuçlar elde etmeye çalışır.